Kompostowanie polega na kontrolowanym rozkładzie materii organicznej — resztek jedzenia, skoszonej trawy, liści — przez mikroorganizmy, dżdżownice i owady. Gotowy kompost to wartościowy nawóz i ulepszacz gleby, który można stosować w ogrodzie lub skrzynkach balkonowych.
W Polsce rocznie wytwarza się znaczną ilość odpadów organicznych z gospodarstw domowych. Spora ich część ląduje w odpadach zmieszanych, mimo że może być kompostowana. Od 2022 roku polskie gminy są zobowiązane do odbioru bioodpadów jako oddzielnej frakcji, jednak domowe kompostowanie pozwala zamknąć obieg substancji odżywczych bezpośrednio w miejscu ich wytwarzania.
Trzy podstawowe metody kompostowania
Kompostownik ogrodowy (pryzma lub pojemnik)
Najczęściej wybierana metoda w domach z ogrodem. Kompostownik może mieć formę drewnianej skrzyni, plastikowego pojemnika lub niezadaszonej pryzmy. Minimalna objętość efektywnie pracującego kompostownika to około 1 m³ — przy mniejszej objętości trudno o właściwe warunki temperaturowe dla mikroorganizmów.
Kompostownik ustawia się w miejscu półcienistym, z dostępem do gleby — bezpośredni kontakt z podłożem umożliwia dżdżownicom wejście do pojemnika. Ważna jest naprzemienność warstw: materiały „brązowe" (suche liście, tektura, słoma, trociny) przeplatają się z materiałami „zielonymi" (resztki warzyw i owoców, skoszona trawa, fusy z kawy).
Proporcja brązowych do zielonych
Kompost dojrzewa sprawniej, gdy na jedną część materiałów zielonych przypada od dwóch do czterech części materiałów brązowych. Zbyt dużo materiałów zielonych powoduje nieprzyjemny zapach; zbyt mało — wolny rozkład.
Wermikompostownik (kompostownik z dżdżownicami)
Metoda odpowiednia do warunków mieszkaniowych — wermikompostownik może stać w kuchni, na balkonie lub w piwnicy. Wykorzystuje dżdżownice kompostowe (Eisenia fetida), które przetwarzają resztki organiczne znacznie szybciej niż mikroorganizmy w tradycyjnym kompostowniku.
Gotowe zestawy do wermikompostowania są dostępne w polskich sklepach ogrodniczych i internetowych. Składają się z kilku pięter: dżdżownice pracują w górnym piętrze, gotowy kompost zbiera się z dolnego. Pojemnik nie wydaje nieprzyjemnych zapachów, jeśli jest prawidłowo prowadzony — dżdżownice nie znoszą nadmiaru wilgoci ani zbyt dużej ilości materiałów kwaśnych.
Bokashi
Metoda fermentacyjna oparta na bakteriach kwasu mlekowego. Resztki kuchenne — w tym mięso i nabiał, których nie należy dodawać do tradycyjnego kompostownika — warstwuje się z preparatem bokashi w szczelnym pojemniku. Proces fermentacji trwa około dwóch tygodni, po czym wstępnie przetworzoną masę zakopuje się w ziemi lub dodaje do kompostownika ogrodowego.
Co można, a czego nie można kompostować
Do kompostowania nadają się:
- resztki warzyw i owoców (w tym obierki, pestki, łupiny jaj)
- fusy z kawy i herbaty (wraz z papierowymi filtrami)
- skoszona trawa, liście, gałązki (rozdrobnione)
- tektura i papier (pocięte, bez folii i laminatów)
- trociny i kora (z nieimpregnowanego drewna)
- resztki roślin domowych i ziemia z doniczek
Do kompostownika ogrodowego nie wrzuca się:
- mięsa, ryb i nabiału (przyciągają gryzonie)
- chorych roślin i chwastów z nasionami
- popiołu węglowego i zawierającego substancje chemiczne
- odchodów zwierząt domowych (za wyjątkiem króliczych i papuzich)
- opakowań z tworzyw sztucznych i materiałów syntetycznych
Ile czasu zajmuje kompostowanie
Tradycyjny kompostownik ogrodowy produkuje dojrzały kompost po 6–12 miesiącach. Czas zależy od temperatury otoczenia, stopnia rozdrobnienia materiałów i częstotliwości przerzucania. Regularne mieszanie kompostu co 2–3 tygodnie przyspiesza dojrzewanie i zapobiega tworzeniu się stref beztlenowych.
Wermikompostownik przy odpowiedniej obsadzie dżdżownic i regularnym dokarmianiu dostarcza kompostu po 2–3 miesiącach.
Prawne aspekty kompostowania w Polsce
Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (tekst jednolity: Dz.U. 2022 poz. 2519) umożliwia właścicielom nieruchomości jednorodzinnych skorzystanie ze zwolnienia lub obniżenia opłaty za odpady komunalne w zamian za kompostowanie bioodpadów we własnym kompostowniku. Szczegółowe warunki i wysokość zniżki ustalają poszczególne gminy w swoich uchwałach.
Informacje o obowiązujących stawkach i warunkach zwolnienia można znaleźć na stronach urzędów miast i gmin lub w Biuletynach Informacji Publicznej (BIP).
Typowe problemy i sposoby ich rozwiązania
- Nieprzyjemny zapach: zazwyczaj oznacza nadmiar materiałów zielonych lub zbyt dużą wilgotność. Dodaj materiały brązowe i przerzuć kompost.
- Zbyt wolny rozkład: możliwa przyczyna to zbyt duże kawałki materiałów lub niedobór wilgoci. Rozdrobnij materiały i w razie potrzeby lekko nawilż kompost.
- Muszki owocówki: pojawiają się przy odkrytych resztkach owocowych. Przykrywaj każdą warstwę materiałem brązowym i nie pozostawiaj resztek na powierzchni.
- Gryzonie: problem w kompostownikach bez dna lub z nieszczelną pokrywą. Używaj zamkniętego pojemnika i nie dodawaj mięsa ani nabiału.
Dodatkowe informacje o kompostowaniu można znaleźć na stronie Zero Waste Polska oraz w poradnikach publikowanych przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska.